Translate

Magnum Opus Η Μυθολογία, Magnum Opus Το Έργο, Magnum Opus Ο Χριστιανισμός

Monday, 3 October 2016

2. Ο ΤΡΙΠΛΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΡΙΑΔΙΚΟΣ ΘΕΟΣ

Καθώς εξελίσσεται η επιστήμη με ιλιγγιώδεις ρυθμούς, το λογικό θα ήταν να αναθεωρούσαμε και να εμπεδώναμε με τον ίδιο ρυθμό την νέα γνώση. Αυτό βέβαια δεν γίνεται. Μερικά μυαλά δεν θέλουν να προσαρμοστούν στο καινούριο. Για παράδειγμα στις Ηνωμένες πολιτείες (σε ένα από τα μέρη του κόσμου που υποτίθεται ότι θα έπρεπε να προσαρμόζονται πιο γρήγορα) σε κάποιες πολιτείες απαγορεύουν να διδάσκεται η θεωρεία της εξέλιξης των ειδών, που στην επιστημονική κοινότητα θεωρείται εδώ και πολλά χρόνια κλασική γνώση. Τι είναι αυτό που μας κάνει να αρνούμαστε το προφανές; Για την περίπτωση που αναφέραμε πιο πάνω, αλλά και σε πολλές άλλες περιπτώσεις φταίει η θρησκεία και ο «Θεός». Η κάθε θρησκεία και ο κάθε Θεός που πιστεύουν ανά τον κόσμο. «Και όμως γυρίζει». Σήμερα βέβαια όλοι ξέρουμε ότι η γη γυρίζει αλλά κάποια χρόνια πίσω αυτό ήταν αμάρτημα και προσβολή προς τον Θεό - τουλάχιστον αυτό πίστευαν κάποιοι «φωτισμένοι» ιερείς – που μας είχαν ακόμα πείσει, μετρώντας τα χρόνια που έζησαν πρόσωπα της παλαιάς διαθήκης, ότι η αρχή του κόσμου είχε συμβεί γύρω στο 4000 π.Χ.
Εμείς από εδώ θα τονίσουμε κάποια καινούρια γνώση που έχει περάσει σχεδόν απαρατήρητη, αλλά και παλαιές γνώσεις που περνούσαν απαρατήρητες ή ακόμα και γνώσεις που απαγορεύονταν να δοθούν στο «κοινό άνθρωπο», και σαν αρχή θα καταπιαστούμε με το πρόβλημα του «Θεού». Άλλαξε τίποτα με την πρόοδο της επιστήμης όσο αφορά την πίστη μας για τον Θεό; Στο μυαλό μας τίποτα απολύτως. Κι όμως, τα τελευταία χρόνια έχει τρέξει πολύ νερό στο αυλάκι. Πρώτα απ΄ όλα τώρα όταν λέμε «Θεό» ξέρουμε τι εννοούμε.
Σε αντίθεση με αυτό που πιστεύαμε ανέκαθεν, ότι ο Θεός δημιούργησε τον άνθρωπο, έχουμε ακράδαντα στοιχεία πως στην πραγματικότητα συνέβη ακριβώς το αντίθετο. Ο άνθρωπος δημιούργησε τον Θεό. Δεν εννοούμε φυσικά πως ο άνθρωπος έφτιαξε πηλό και φύσηξε πνοή ζωής στο κατασκεύασμα του και δημιούργησε τον Θεό, αλλά ότι ο Θεός με τα χαρακτηριστικά που έχει σε κάθε θρησκεία είναι αποκλειστικά γέννημα και θρέμμα της φαντασίας του μυαλού του[1].
Σήμερα ξέρουμε με σχετική ακρίβεια ποιος είναι αυτός ο «Θεός», σε ποιο μέρος βρίσκεται, τι δουλειά κάνει και ακόμα, το πιο παράξενο απ΄ όλα,  ποια είναι τα ελαττώματα του.
Δεν υπάρχει σε κάποια εξωτική διάσταση και δεν είναι πανταχού παρών στο σύμπαν. Είναι όμως τριαδικός, όπως οι κατά τριάδες γεννημένοι Θεοί της αρχαίας Ελλάδος[2] ή ο τριαδικός Θεός των χριστιανών και ζει μέσα μας, και συγκεκριμένα στο κεφάλι μας. Είναι ο τριπλός εγκέφαλος μας. 

Ο ΤΡΙΠΛΟΣ ΕΓΚΕΦΑΛΟΣ ΚΑΙ Ο ΤΡΙΑΔΙΚΟΣ ΘΕΟΣ

Ένας από τους πρώτους που είδε την σχέση του εγκέφαλου με τον Θεό[3] ήταν και ο μεγάλος Καρλ Γιουνγκ[4]. Ο θεοσοφιστής Καρλ Γιουνγκ, ήξερε πολύ καλά τον γνωστικισμό και τις θεωρίες του και μαζί με τον ομοϊδεάτη και φίλο του Καρλ Κερένυι, έβαλαν την βάση για την σύγχρονη ψυχολογία και την μυθολογία αντίστοιχα. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα με την σειρά.
Λίγοι άνθρωποι της γενιάς μου ξέρουν ότι ο άνθρωπος δεν έχει μόνο ένα εγκέφαλο αλλά τρεις. Για τους εγκεφάλους λοιπόν του ανθρώπου θα αφήσουμε να μιλήσει oΑλέξανδρος Σταυρόπουλος με το βραβευμένο  με  χρυσό βραβείο ακαδημίας Αθηνών δίτομο έργο του , «Η ζωή σε επίπεδο μορίων-Ίδε ο άνθρωπος»[5].

Εικόνα 1 Οι τρεις εγκέφαλοι

 «Πρόκειται ουσιαστικά για τρεις εγκεφάλους μέσα σε έναν. Παλαιότερος απ’ αυτούς δείχνει να είναι ο εγκέφαλος τύπου ερπετού, ο ερπετόμορφος. Ο δεύτερος, ο παλαιοθηλαστικός, κληρονομήθηκε από τα μαστοφόρα. Οι δύο αυτοί περιλαμβάνουν και τα τμήματα των ενστίκτων και των συγκινήσεων, που περιγράφονται ως «μεταιχμιακό σύστημα» ή «ρινεγκέφαλος». Ο τρίτος, ο νεοθηλαστικός[6], ο φλοιός δηλαδή, είναι το τμήμα που έκανε τον άνθρωπο, τον συγκεκριμένο γνωστικό άνθρωπο. Καθένας από τους τρεις εγκεφάλους έχει τη δική του ποιότητα εξυπνάδας, την ιδιαίτερη μνήμη του. Παρόλο που και οι τρεις διασυνδέονται στενά μεταξύ τους και έχουν αλληλεξάρτηση, έχει αποδειχτεί ότι είναι δυνατόν να εργάζονται και ανεξάρτητα ο ένας από τον άλλον.  Ο εσωτερικός εγκέφαλος, που διατηρεί τον πρωτόγονο χημισμό των παλαιό-ζωικών μορφών (πρόκειται για το εσωτερικό τμήμα του εγκεφάλου, το ερπετόμορφο και το παλαιοθηλαστικό), ρυθμίζει τις πρωτόγονες δραστηριότητες, που βασίζονται στα ένστικτα και στ’ ανακλαστικά. Ο ερπετόμορφος, ιδιαίτερα, φαίνεται να ευθύνεται –όπως διαπίστωσε ο MacLean- για την επιλογή του τόπου διαμονής, το κυνήγι, επίθεση στο θύμα, φυγή μπροστά  σ’ έναν επικίνδυνο εχθρό, την κατασκευή της φωλιάς, την υπεράσπιση των νεογνών. Ακόμα συσχετίζεται με τη μιμητική συμπεριφορά και την αναγνώριση των σημάτων, που βοηθάνε στην επιβίωση του είδους. Το ραβδόμορφο τμήμα  αυτού του χώρου του εγκεφάλου ρυθμίζει  την κίνηση. Για παράδειγμα, η βλάβη  στο σημείο αυτό προκαλεί τα συμπτώματα της ασθένειας του Πάρκινσον. Ανάμεσα στον ερπετόμορφο και τον εξωτερικό φλοιό βρίσκεται ο παλαιοθηλαστικός, ο συναισθηματικός εγκέφαλος, που χαρακτηρίζεται και ως «ρινεγκέφαλος», λόγω της σύνδεσής του, κατά τα στάδια της εξέλιξης, με τον οσφρητικό βολβό που βρίσκεται κοντά. Οι δραστηριότητες του μεταιχμιακού συστήματος απεικονίζονται καλύτερα κατά την περιγραφή των επιληπτικών κρίσεων. Μια επιληπτική κρίση δημιουργείται από πρόκληση στιγμιαίων και έντονων ηλεκτρικών δραστηριοτήτων των νευρικών κυττάρων σε μια περιορισμένη περιοχή ή σ’ ολόκληρο τον εγκέφαλο. Σε αντίθεση με τις επιληπτικές κρίσεις, που έχουν σχέση με το φλοιό, η επιληψία  του μεταιχμιακού χαρακτηρίζεται συνήθως από εξωπραγματικές αισθήσεις, όπως απώλεια της προσωπικότητας.                                                                                                       Σ’ αυτά τα περίεργα συναισθήματα προστίθενται συνήθως και σπλαχνικές ανωμαλίες, όπως ναυτία, ταχυπαλμία, απορύθμιση της γεύσης, της όσφρησης και της όρασης. Συνεπάγονται ακόμα μια κινητικότητα από χειρονομίες ή αυτόματες πράξεις συντονισμένες, αλλά χωρίς κανένα συσχετισμό με το περιβάλλον. Στο είδος αυτό των επιληπτικών κρίσεων, στην ηλεκτρική θύελλα που συγκλονίζει τον παλαιοεγκέφαλο, φαίνεται ότι ο γνωστικός νεοεγκέφαλος, ο φλοιός, δεν συμμετέχει. Αυτή η παρατήρηση οδήγησε τον MacLean να μιλάει για σχιζοφυσιολογία του μεταιχμιακού συστήματος και του γνωστικού φλοιού, ο οποίος είναι δυνατόν να δημιουργεί συγκρούσεις ανάμεσα σ’ αυτό που «γνωρίζει» ο νεοεγκέφαλος μας και σ’ αυτό που «αισθάνεται» ο παλαιοεγκέφαλος μας.
Ο εσωτερικός εγκέφαλος, που διατηρεί τον πρωτόγονο χημισμό των παλαιοζωικών μορφών (πρόκειται για το εσωτερικό τμήμα του εγκεφάλου, το ερπετόμορφο και το παλαιοθηλαστικό) ρυθμίζει τις πρωτόγονες δραστηριότητες, που βασίζονται στα ένστικτα και στ’ ανακλαστικά. Η γεύση, η όσφρηση, η στύση, η εκσπερμάτωση, οι σπλαχνικές αισθήσεις, φαίνεται να ρυθμίζονται επίσης από τον εσωτερικό εγκέφαλο. Στα πρωτόγονα ζώα, το μεσολόβιο σύστημα είναι υπεύθυνο για το σεξ, την πείνα, τη μαχητικότητα, την άμυνα και γενικά τα ένστικτα. (Η κλασική τριάδα συγκινήσεων: πείνα – θυμός – φόβος, ρυθμίζεται από το συμπαθητικό νευρικό σύστημα[7] και την επίδραση των ορμονών των επινεφριδίων). Δεν υπάρχει καμιά μαρτυρία ότι δεν συμβαίνει έτσι και στον άνθρωπο. Αντίθετα, τα ανατομικά και φυσιολογικά δεδομένα το ενισχύουν. Καθετί το ζωντανό, από το καβούρι μέχρι τον άνθρωπο, αντιδρά με τους ίδιους μηχανισμούς, με τις ίδιες χημικές ουσίες στον κίνδυνο, την άμυνα και την επίθεση.  Ο ανθρώπινος νεοεγκέφαλος, πάχους δυόμισι χιλιοστών, όπου συνωστίζονται τριάντα δισεκατομμύρια νευρώνες, στοιβαγμένοι μέσα σε έλικες και μήνιγγες, δείχνει σαν υπέρθεση του παλαιού είναι το τμήμα του εγκεφάλου, που, όπως φαίνεται, έχει σχέση με τη λογική, το στοχασμό».[8]
Στην σελίδα 281 του πρώτου τόμου βρίσκουμε:
-«Η βασική οργάνωση των κύριων αισθήσεων και οι θέσεις στις οποίες αυτές ανταποκρίνονται στον εγκέφαλο, είναι ίδιες σ’ όλα τα θηλαστικά, από τον ποντικό ως τον άνθρωπο».
-«Ο εξελικτικός διαφορισμός ξεκινάει πριν περίπου δεκαπέντε εκατομμύρια χρόνια, περίοδος σχετικά πολύ μικρή, αν συγκριθεί με τα τρεισήμισι δισεκατομμύρια χρόνια εξελικτικής πορείας των έμβιων, όταν τα πρώτα πρωτεύοντα στάθηκαν στα δύο τους πόδια. Ο αυστραλοπίθηκος, για παράδειγμα, που έζησε πριν περίπου τρία με τέσσερα εκατομμύρια χρόνια, είναι δυνατόν να χαρακτηριστεί περισσότερο ως ανθρωποπίθηκος παρά ως πιθηκάνθρωπος. Πάντως, το μυαλό του δεν ήταν μεγαλύτερο από του σημερινού χιμπατζή. Η διαδρομή του αυστραλοπιθήκου προς τον homo erectus, τον homo socio-logicus και τον homos apiens, τον «εχέφρονα άνθρωπο», συνοδεύεται από την εκρηκτική ανάπτυξη του φλοιού, αλλά και του μεγέθους του εγκεφάλου. Ο εγκέφαλος του αρχαίου προγόνου μας, του αυστραλοπιθήκου, είχε όγκο περίπου πεντακοσίων κυβικών εκατοστών έναντι του τριπλάσιου, περίπου, που διέθετε ο homo sapiens (χίλια τετρακόσια έως χίλια πεντακόσια κυβικά εκατοστά). Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε μέσα σε τρία εκατομμύρια χρόνια. Αυτή είναι μία από τις πιο αναπάντεχες ταχύτητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τα βιολογικά δεδομένα. (Για να υπάρξει μια σύγκριση, η δημιουργία ενός νέου είδους ζώου σε εκατό χιλιάδες χρόνια ή λιγότερο θεωρείται από τους παλαιοντολόγους ως «αιφνίδια» ή «στιγμιαία» με μέτρο τα βιολογικά εξελικτικά δεδομένα). Αλλά και το σχήμα του κρανίου άλλαξε ριζικά. Από το δολιχοκέφαλο σχήμα του αυστραλοπιθήκου εξελίχθηκε στο βολβώδες σφαιρικό σχήμα του ανθρώπου, που μοιάζει με αερόστατο. Στα τρία όμως αυτά εκατομμύρια χρόνια, πέρασαν περίπου δώδεκα εκατομμύρια γενιές, και η αντίστοιχη αύξηση του ανθρώπινου εγκεφάλου είναι περίπου ένα εκατοστό του κυβικού εκατοστόμετρου (0,01 κυβ. εκατ.) ανά γενιά. Η εξέλιξη αυτή σημειώθηκε μέσα σε τρία εκατομμύρια χρόνια. Αυτή είναι μία από τις πιο αναπάντεχες ταχύτητες ανάπτυξης, σύμφωνα με τα βιολογικά δεδομένα».
-«Αλλά και το σχήμα του κρανίου άλλαξε ριζικά. Από το δολιχοκέφαλο σχήμα του αυστραλοπιθήκου εξελίχθηκε στο βολβώδες σφαιρικό σχήμα του ανθρώπου, που μοιάζει με αερόστατο».

«Δυστυχώς, ο συντονισμός ανάμεσα στον παλαιό και το νέο εγκέφαλο φαίνεται ότι δεν είναι επαρκής.[9]  Η διαδικασία κατά την οποία σχηματίστηκε ο κυρίαρχος νεοφλοιός πάνω στον παμπάλαιο σπλαχνικό ρινεγκέφαλο, η διατήρηση του αρχαίου νευρικού και ορμονικού συστήματος, όλη αυτή η έντονη εξελικτική διαδικασία, μοιάζει πολύ μ’ εκείνη του μαστορέματος. Δεν μοιάζει σε τίποτα με την προσχεδιασμένη εργασία του μηχανικού, που βαδίζει με βάση ένα μελετημένο σχέδιο. Είναι, όπως λέει ο Jacob: «σαν να τοποθετηθεί σε κάρο ένας σύγχρονος κινητήρας με αντιδραστήρα· δεν θα είναι καθόλου περίεργο να συμβούν δυστυχήματα».[10]
Ας συνοψίσουμε λοιπόν αυτά που μας ενδιαφέρουν άμεσα: Σε πείσμα λοιπόν των «καλών χριστιανών» της Αμερικής ο κύριος Σταυρόπουλος και όλοι γενικά οι επιστήμονες της εποχής μας, λένε ότι τα έμβια στον πλανήτη Γαία μετρούν τρεισήμισι δισεκατομμύρια χρόνια εξελικτικής πορείας σε αντίθεση με τα 4000 χρόνια που οι ίδιοι πίστευαν ή και ακόμα πιστεύουν.[11]
Στην εξέλιξη αυτή ο αρχικός εγκέφαλος δεν τροποποιήθηκε αλλά μαζί με αυτόν γεννήθηκαν άλλοι δύο. Οι δύο πρώτοι εγκέφαλοι αν και συνεργάζονται με τον καινούριο (η συνεργασία δεν είναι επαρκής) δεν έχασαν την ανεξαρτησία τους και πολλές φορές λειτουργούν μεμονωμένα έχοντας την δική τους λογική και την δική τους μνήμη. Ο νεότερος εγκέφαλος είναι αυτός που έφερε την λογική στον άνθρωπο. Οι παλαιότεροι εγκέφαλοι βασίζονταν στα ένστικτα. Η διαφορά τους είναι ότι οι παλαιοί εγκέφαλοι «αισθάνονται» (σ.σ. ή προαισθάνονται) ενώ ο νεότερος «γνωρίζει». Ο νεαρός εγκέφαλος εξελίχτηκε πολύ γρήγορα (τρία εκατομμύρια χρόνια) σύμφωνα με τα στάνταρ της βιολογίας, και έτσι υπάρχουν ακόμα ατέλειες. Μια από αυτές είναι και ο μη ικανοποιητικός συντονισμός μεταξύ των τριών εγκεφάλων. Αφού λοιπόν είπαμε ότι κάποιες φορές οι δύο αρχικοί εγκέφαλοι (οι μη γνωστικοί) λειτουργούν αυτόνομα έχοντας και τις δικές τους μνήμες και δεδομένου ότι η ικανότητα τους (η εξυπνάδα τους) αν μη τι άλλο δεν είναι ίδια με αυτή του νεότερου – γνωστικού εγκέφαλου τότε, όπως όλοι καταλαβαίνουμε θα είναι δυνατόν να υπάρξουν και προβλήματα. «Η ανακάλυψη του θανάτου –ο άνθρωπος είναι ίσως το μόνο ον που ξέρει ότι θα πεθάνει– φαίνεται να ξεκινάει από το νεοεγκέφαλο, ενώ η άρνηση και η υποταγή στο θάνατο από τον παλαιό. Αυτή η πάλη ανάμεσα στον παλαιό και το νέο εγκέφαλο, ανάμεσα στο ένστικτο και τη λογική, δημιουργεί τη διχοστασία, τη σχιζοφυσιολογία της ανθρώπινης συμπεριφοράς».[12]
Κάτι άλλο που θα μας απασχολήσει έντονα είναι και η μνήμη (οι μνήμες πιο σωστά) του ανθρώπου. Πάμε να δούμε τι λέει ο κύριος Σταυρόπουλος για την μνήμη.



[1] Ούτε εννοούμε ότι δεν υπάρχει Θεός απλά ότι τα χαρακτηριστικά του Θεού είναι ανθρώπινα κατασκευάσματα
[2] Μάλιστα πολλοί τριαδικοί θεοί (οι γεννημένοι κατά τριάδες) όπως ο Ζευς - Δίας με τα αδέλφια του Ποσειδώνα και Άδη, είχαν ακριβώς το ίδιο πρόσωπο. Σε πολλά μουσεία όταν δεν υπάρχουν ειδικά διακριτικά οι αρχαιολόγοι δεν μπορούν να αναγνωρίσουν τον Θεό και γράφουν π.χ. άγαλμα του 3ου π.Χ. αιώνα που παριστάνει τον Ποσειδώνα ή τον Δία. Μάλιστα το Άδης είναι αναγραμματισμός του Δία και οι δύο Θεοί αντιπροσωπεύουν αντίθετα πράγματα. Ο μεν Ζευς το φως της ημέρας και μαζί με αυτό και την ζωή – γιατί δεν νοείται ζωή χωρίς το φως- και ο Άδης το σκοτάδι και τον θάνατο. Και για να μην αφήσουμε κενό με τον Ποσειδώνα που είναι μεταξύ των δύο, ο Ποσειδώνας αντιπροσωπεύει το νερό – τα γενετικά υγρά- που είναι και ζωή και θάνατος. Αλλά για όλα αυτά θα επανέλθουμε.
[3] Ο Γιουνγκ βέβαια δεν είδε την σχέση ακριβώς του Θεού με τον εγκέφαλο, αλλά την σχέση του Θεού με την ψυχή. Η ψυχή όμως κατά τον Γιουνγκ, αλλά και όλων των άλλων επιστημόνων από αυτόν και μετά, έχει έδρα τον εγκέφαλο και οι λεγόμενες ψυχικές διεργασίες δεν είναι τίποτα άλλο από εγκεφαλικές διεργασίες.
[4] Κατά τη γνώμη του «η ανάδυση του Δημιουργού από την ενιαία και αδιαφοροποίητη πηγή του πνευματικού κόσμου, μέσω διαδοχικών σταδίων, όπως παρουσιάζεται σε γνωστικούς μύθους, αντιστοιχεί στην ανάδυση του Εγώ». Το Εγώ (ή όπως αλλιώς τον ονομάζουν οι διάφορες σχολές π.χ. υπερεγώ, ανώτερος εαυτός κτλ) βέβαια δεν είναι τίποτα άλλο από τον νεοφλοιό, το νεότερο εγκέφαλο του ανθρώπου.
[5] Εκδόσεις Ιδρύματος Ευγενίδου.
[6] Στη σελίδα 38 λέει ότι ο τρίτος, ο νεοθηλαστικός, αναπτύχθηκε εκρηκτικά
[7] Οι κύριες κατηγορίες του νευρικού συστήματος είναι:
Το εκούσιο (ελεγχόμενο) νευρικό σύστημα, το οποίο ελέγχει τους μυς και μεταφέρει τις αισθήσεις στον εγκέφαλο.
Το αυτόνομο (μη ελεγχόμενο, ακούσιο) νευρικό σύστημα το οποίο παίζει το κεντρικό ρόλο στον έλεγχο της λειτουργίας των εσωτερικών οργάνων του οργανισμού μας.
Το αυτόνομο (το μη ελεγχόμενο) νευρικό σύστημα χωρίζεται σε δύο μέρη: το συμπαθητικό νευρικό σύστημα και το παρασυμπαθητικό νευρικό σύστημα. Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα ελέγχει αυτό που κάποιες φορές λέγεται άμεση μαχητική αντίδραση (fight or flight response). Η ενεργοποίηση του συμπαθητικού νευρικού συστήματος ετοιμάζει τον οργανισμό για δράση: κάνει την καρδιά να αυξάνει ρυθμό και τον παλμό να γίνεται ισχυρός, το πρόσωπο γίνεται κόκκινο, οι κόρες των ματιών διαστέλλονται, τα αγγεία του αίματος των οργάνων όπως αυτό των εντέρων συσφίγγουν έτσι ώστε το αίμα εκτρέπεται στους μυς, ενώ γλυκόζη απελευθερώνεται στο ήπαρ (συκώτι)
[8] Η ζωή σε επίπεδο μορίων-Ίδε ο άνθρωπος. Τόμος 1 σελ. 284
[9] Η επισήμανση είναι δική μας
[10] Η ζωή σε επίπεδο μορίων-Ίδε ο άνθρωπος. Τόμος 1 σελ. 39
[11] Κάποιοι από αυτούς τους «καλούς χριστιανούς» κυβερνούν Αμερικανικές πολιτείες αλλά και τις ίδιες τις Ηνωμένες Πολιτείες και το κόσμο ολόκληρο, και το γελοίο είναι ότι κατηγορούν και πολεμούν χώρες με «έλλειψη δημοκρατίας» και θρησκευτικό  φανατισμό. Το άκρον άωτον του φαρισαϊσμού.
[12] Η ζωή σε επίπεδο μορίων-Ίδε ο άνθρωπος. Τόμος 1 σελ. 39